MILORAD DODIK PRED NAJVEĆIM GEOPOLITIČKIM PORAZOM: Isplivao tajni plan alijanse za uvođenje člana 5. koji trajno uništava secesiju entiteta RS

Sjevernoatlantski savez već decenijama igra ključnu ulogu u održavanju stabilnosti i bezbjednosti na Zapadnom Balkanu, što vuče korijene još od raspada bivše Jugoslavije u posljednjoj deceniji 20. vijeka. Kada je riječ o Bosni i Hercegovini, Alijansa je aktivno uključena u očuvanje njene teritorije i zaštitu građana još od 1994. godine, kada su borbeni avioni NATO-a u sklopu operacije “Deny Flight” izvršili udare na položaje Vojske Republike Srpske u okolini Banja Luke i Goražda.

Ove vazdušne operacije nastavljene su i tokom 1995. godine provođenjem masovnog bombardovanja vojnih položaja pod nazivom “Deliberate Force”, što je direktno dovelo do potpisivanja Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini u Daytonu, čime je zvanično okončan rat. Bosna i Hercegovina je potom 2006. godine pristupila programu Partnerstvo za mir (PfP), da bi već u martu 2007. godine potpisala i važan sporazum o bezbjednosnoj saradnji.

NATO je 2018. godine odobrio aktivaciju Akcionog plana za članstvo (MAP) za Bosnu i Hercegovinu, nakon čega je 2023. godine usvojen paket za izgradnju odbrambenih i bezbjednosnih kapaciteta (DCB), dok je naredne 2024. godine usaglašen plan za uspostavljanje Ćelije za podršku političkom angažmanu (PESC). Nedavno, u oktobru 2025. godine, NATO i Bosna i Hercegovina usvojili su Pojedinačno prilagođeni program partnerstva (ITPP) sa ciljem duboke reforme odbrane i razvoja bezbjednosti u periodu od 2025. do 2028. godine, piše britanski New Diplomacy Project.

Većina zemalja Zapadnog Balkana već se nalazi u punopravnom članstvu Alijanse, uključujući Albaniju i Hrvatsku koje su pristupile 2009. godine, Crnu Goru 2017. te Sjevernu Makedoniju 2020. godine. Savez zadržava značajno vojno prisustvo u regiji pružajući direktnu podršku snagama Evropske unije u Bosni i Hercegovini (EUFOR) u sklopu operacije “Althea”, koja se smatra pravnim nasljednikom nekadašnjih stabilizacijskih (SFOR) i implementacijskih snaga (IFOR). Pored toga, Alijansa igra ključnu ulogu u očuvanju bezbjednosti na Kosovu kroz misiju KFOR pod vođstvom NATO-a, koja je na terenu raspoređena još od 1999. godine na osnovu Rezolucije 1244 Vijeća sigurnosti UN-a.

Strateški prioriteti i unutrašnje blokade
Pristupanje Bosne i Hercegovine u NATO savez može se smatrati jednim od glavnih strateških vanjskopolitičkih prioriteta zemlje. Zbog veoma kompleksnog bezbjednosno-političkog okruženja, ulazak u ovaj savez značio bi dobijanje čvrstih i neprobojnih bezbjednosnih garancija za cijelu državu. Punopravno članstvo donijelo bi snažnu reafirmaciju teritorijalnog integriteta i ustavnog suvereniteta Bosne i Hercegovine. Bezbjednosna garancija iz člana 5. Atlantske povelje efikasno bi odvratila sve secesionističke prijetnje unutar države, koje pretežno dolaze iz entiteta RS, kao visoko centralizovane administrativne jedinice koja obuhvata 49% državne teritorije. Zbog toga saradnja sa savezom predstavlja apsolutni prioritet u oblastima koje će omogućiti usvajanje naprednih standarda komandovanja i kontrole, komunikacijskih i informacionih sistema, budžetskog planiranja i raspodjele sredstava, upravljanja resursima, obuke i opremanja trupa, što će na koncu osigurati potpunu unutrašnju i vanjsku interoperabilnost, a samim tim i znatno veću operativnu sposobnost za izvršavanje svih misija Oružanih snaga Bosne i Hercegovine. Na političkom planu, prijem države u savez ponovo bi potvrdio vrijednosti Dejtonskog mirovnog sporazuma iz 1995. godine i trojnu prirodu uređenja, čime bi se sasjekla svaka prijetnja o otcjepljenju od strane srpskog entiteta.

Milorad Dodik, kojem su Sjedinjene Američke Države ukinule ekonomske sankcije u oktobru 2025. godine i koji je prethodno osuđen zbog nepoštovanja odluka visokog predstavnika, već duže vrijeme otvoreno gura planove za odvajanje entiteta RS iz pravosudnog sistema i oružanih snaga države, sa jasnim ciljem stvaranja nezavisne srpske države koja bi se naknadno ujedinila sa Srbijom. Ruska Federacija je ključni politički pokrovitelj entiteta RS, svesrdno podržavajući njegove aspiracije za povećanjem autonomije u odnosu na Sarajevo, što se u potpunosti poklapa sa širim geopolitičkim planom Moskve da se suprotstavi zapadnom uticaju u regijama koje smatra ključnim za sopstvene političke interese. Bosna i Hercegovina je sa svih strana već okružena zemljama koje su punopravne članice NATO-a, zbog čega je privrženost alijansi generalno visoka u cijeloj regiji, izuzev same Srbije i entiteta RS, koji i dalje ostaju dvije glavne neuralgične tačke nesmetanog i malignog ruskog uticaja. Punopravno članstvo u savezu donijelo bi robusne bezbjednosne garancije koje su od ključnog značaja za političku stabilnost, što bi u konačnici pomoglo da se drastično smanji uticaj secesionističkih pritisaka koji uživaju podršku Beograda i Moskve na ionako krhku političku strukturu u zemlji.

Regionalni uticaj i geopolitički pritisci
Rusija kroz svoje tradicionalne istorijske veze sa Crnom Gorom i Srbijom, kao svojim pravoslavnim saveznicima, već dugo bjesomučno pokušava zadržati cijeli Balkan pod svojim direktnim uticajem. Glavni cilj ruske politike unutar Bosne i Hercegovine jeste da zemlju održi trajno podijeljenom, nefunkcionalnom i nesposobnom da pristupi zapadnim organizacijama, nastojeći na taj način lišiti vlasti u Sarajevu svake mogućnosti da samostalno razvijaju sopstvene strateške vanjskopolitičke ambicije. Integracija Bosne i Hercegovine u NATO omogućila bi znatno povećanje operativne interoperabilnosti između saveza i Zapadnog Balkana, s obzirom na to da je većina država u okruženju već unutar Alijanse. Ulazak u savez donio bi ogromne benefite za cijelu regiju u pogledu bezbjednosti, trajnog mira i ekonomske saradnje. Članstvo bi u potpunosti ugušilo secesionističke ambicije pojedinih lidera i odvratilo neprijateljski nastrojene vanjske aktere, osiguravajući da NATO ostane glavni garant bezbjednosti, dok bi mirovne misije na terenu, poput EUFOR-a i KFOR-a, mogle dobiti brzu i efikasnu logističku podršku u kriznim situacijama. Na ovaj način bi se neutralisao maligni ruski uticaj koji u regiju primarno izvoze Srbija i entitet RS. Zbog toga bi prijem Bosne i Hercegovine u NATO, kao države koja je sklona čestim političkim disfunkcijama, donio višestruku korist kako za samu državu tako i za širi region, eliminišući unutrašnje prijetnje i destabilizujući strani uticaj.

Uprkos tome što Bosna i Hercegovina posjeduje izuzetno fragmentiran i komplikovan politički sistem, članstvo u NATO savezu i dalje ostaje politički i pravno potpuno izvodljivo. Od završetka rata i potpisivanja mirovnog sporazuma, zemlja je uspješno razvila državne odbrambene institucije koje su kroz brojne programe dokazale profesionalnu saradnju sa savezom, bez obzira na to što duboke ustavne podjele između Federacije Bosne i Hercegovine i entiteta RS i dalje postoje na papiru. Oružane snage Bosne i Hercegovine redovno i ravnopravno učestvuju u vojnim vježbama i operacijama pod vođstvom Alijanse, a što je najvažnije, odbrambena politika i pomenute vojne snage se vode isključivo na državnom nivou, a ne na nivou pojedinačnih entiteta, što NATO-u pruža jedinstvenog i relativno stabilnog institucionalnog partnera za pregovore.

Glavna prepreka na tom putu, dakle, ostaje nedostatak unutrašnjeg političkog konsenzusa, pri čemu blokade koje bjesomučno sprovode srpski politički akteri u zemlji predstavljaju najveću bezbjednosnu prijetnju. Međutim, unutrašnja rascjepkanost sistema nikako ne čini proces pristupanja nemogućim. Istorija nas uči da je proširenje NATO-a u prošlosti često bilo vođeno političkom strategijom i gorućim bezbjednosnim razlozima, a znatno manje institucionalnim savršenstvom država pretendenata na nivou zakona. Bosna i Hercegovina može napredovati kroz nekoliko različitih otvorenih kanala.

Prvo, postepena i inkrementalna integracija može omogućiti zemlji da otvori mnogo dublju praktičnu saradnju čak i bez punopravnog članstva u prvoj fazi, što uključuje sprovođenje reformi odbrane, jačanje interoperabilnosti trupa i aktivno učešće u međunarodnim operacijama. Ključni element ovdje jeste i tekuće jačanje domaćih industrijskih kapaciteta namjenske proizvodnje, što bi se savršeno uklopilo kao liderska pozicija u NATO-vom Akcionom planu za odbrambenu proizvodnju (DPAP), donoseći dobrodošlo novo lice u ovaj važan međunarodni program.

Drugo, snažni vanjski geopolitički pritisci koji su nastali usljed ruske invazije na Ukrajinu drastično su povećali strateški interes zapadnih sila za stabilizacijom Zapadnog Balkana i smanjenjem prostora za rusko djelovanje. Bez obzira na to hoće li administracija u Vašingtonu izvršiti sopstveni pritisak na lokalne lidere, američkog predsjednika treba podstaknuti da na NATO gleda kroz prizmu sopstvenih interesa, usklađujući namjere i stvarnost multilateralne saradnje na terenu. Nakon nasilnog uklanjanja visokog predstavnika sa političke scene, integracija u NATO se može posmatrati kao logičan sljedeći korak za administraciju SAD-a koja se bori da definiše gdje tačno vidi Bosnu i Hercegovinu u modernom geopolitičkom kontekstu. Ovo bi ujedno potpuno sasjeklo namjere entiteta RS da razbije državu, pružajući novi institucionalni sloj bezbjednosti koji i dalje podstiče i štiti dejtonski ustavni sistem.

Treće, fragmentirani sistemi unutar Bosne i Hercegovine mogu, paradoksalno, dodatno podstaći snažniji međunarodni angažman umjesto da ga spriječe. Vojni stratezi u NATO-u i zapadne vlade posmatraju institucionalne slabosti isključivo kroz bezbjednosnu prizmu, zahtijevajući dublju evroatlantsku integraciju umjesto potpunog dizanja ruku od države, što se u prošlosti pokazalo kao potpuno nefunkcionalna opcija. Kao rezultat toga, članstvo u NATO-u ne bi trebalo biti koncipirano samo kao odluka o vojnom savezu, već kao ključni mehanizam za dugoročnu institucionalnu stabilizaciju države i trajno odvraćanje od daljih secesionističkih pritisaka. Jedinstveno uređenje Bosne i Hercegovine je čini znatno prihvatljivijom i za one članice saveza koje inače često blokiraju procese proširenja, kao što je to Turska, koja ima dugu istoriju velikih ekonomskih investicija i snažan interes za uspjeh i stabilnost ove balkanske države.

Na koncu, pristupanje Bosne i Hercegovine savezu zavisilo bi znatno manje od postizanja savršenog političkog jedinstva u zemlji, a mnogo više od postizanja minimalnog održivog konsenzusa među postojećim državnim institucijama. Dok se polako krećemo prema kraju dejtonskog sistema, koji usporava donošenje odluka, članstvo u NATO-u moglo bi se smatrati prirodnim sljedećim korakom za zemlju koja izranja iz nasljeđa sporazuma iz 1995. godine. Iskustvo Bosne i Hercegovine jasno pokazuje da postkonfliktne i fragmentirane države itekako mogu napredovati ka integraciji u evroatlantski prostor kada se međunarodna podrška, kontinuitet reformi i strateški podsticaji poklope u pravom trenutku, zaključuju u svojoj zajedničkoj analizi autori Philippe Lefevre, predavač na Fakultetu za liderstvo i inovacije Univerziteta Buckinghamshire New University, i Diar Bala, sekretar organizacije Labour Friends of Kosovo & WB6, a prenosi organizacija New Diplomacy Project.